Alerji deyip geçmeyin. Biraz kaşınır, kızarır, geçer — çoğu zaman öyle düşünülür. Ama anafilaksi bambaşka bir şey. Dakikalar içinde nefes almayı, kalbi, tüm vücudu etkiliyor. Böyle bir anla karşılaştığınızda ne yapacağınızı önceden bilmek, panikleyen birinin yanında gerçekten hayat kurtarabilir.
⚠️ Anafilakside Döküntü Olmasını Beklemeyin
Şöyle düşünün; kişi bir şey yedikten veya böcek sokmasından sonra nefes almakta zorlanıyor, sesi değişiyor ya da bayılacak gibi oluyor. “Cildinde kızarıklık yok, alerji değildir” demeyin. Anafilaksi cilt bulguları olmadan da gelişebilir. 112’yi arayın.
Anaflaktik şok, Anaflaktik şok hakkında bilgiler :
Anafilaksi Nedir?
Anafilaksi, acil müdahale gerektiren, hayatı tehdit edebilecek ciddi bir alerjik reaksiyondur. Alerjik bir birey, örneğin yer fıstığı ya da arı sokması gibi alerjenlere maruz kaldıktan birkaç saniye veya dakika içinde bu durumla karşılaşabilir. Bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi sonucu, tansiyon hızla düşebilir ve solunum yolları daralabilir, bu da nefes almayı zorlaştırır ve oksijen ihtiyacını karşılamayı engeller.
Kişinin duyarlı olduğu bir maddeyle (alerjik) karşılaşması sonucunda meydana gelen anaflaksinin kısa sürede oluşturduğu şiddetli belirti ve bulgulara anaflaktik şok denir.
Anafilakside zaman beklemez; belirtinin adını koymaktan önce doğru adımı atmak gerekir.
- İlk Yardım Sertifikası Hakkında Bilgi Almak İsterseniz: https://www.hastayaslibakimkursu.com/ilk-yardim-egitici-egitimi.html
Anafilaksinin Nedenleri
Bağışıklık sistemi, normalde zararlı maddelere karşı vücudu koruyan antikorlar üretir. Ancak bazı durumlarda, zararsız maddelere karşı aşırı tepki vererek anafilaksi gelişmesine neden olabilir.
Çocuklarda yaygın nedenler:
- Yer fıstığı, ceviz, balık, kabuklu deniz ürünleri, süt gibi gıdalar.
Yetişkinlerde yaygın nedenler:
- Antibiyotikler, aspirin gibi ilaçlar.
- Böcek sokmaları (eşek arısı, bal arısı, ateş karıncası).
- Lateks ve bazı tıbbi kontrast maddeler.
Egzersiz sonrası veya belirli hava koşullarında da nadiren anafilaksi görülebilir. Nedeni belirlenemeyen vakalara ise idiyopatik anafilaksi denir.
Anaflaktik Şok Belirtileri
Anafilaksi, alerjenle karşılaşmayı takip enden ilk iki saatte, özellikle 5-30 dakikada kendini gösterir. Belirtiler ne kadar erken başlarsa o kadar ağrılı veya şiddetli olur. Bazen iyileşmeden birkaç saat sonra belirtiler tekrarlayabilir ve bu durum bifazik reaksiyon olarak adlandırılır. Klinik tablosunun birkaç gün devam etmesi uzamış anaflaksi olarak da tanımlanabilir.
Anafilaksi herkeste aynı görünmez. Bazen ciltte başlar, bazen nefes alışındaki değişiklik önce fark edilir.
🌬️ Nefes: Hırıltı, nefes darlığı, gürültülü solunum veya boğazda daralma hissi
👄 Ağız ve boğaz: Dil, dudak veya boğaz bölgesinde şişme
❤️ Dolaşım: Baş dönmesi, baygınlık hissi, soğuk ve nemli cilt, bilinçte değişiklik
🔴 Cilt: Kurdeşen, kızarma, kaşıntı veya şişlik
🤢 Sindirim sistemi: Karın ağrısı, kusma veya ishal
Hani anafilaksi deyince mutlaka bütün vücutta kabarıklık olacak sanılır ya, öyle değil. Cilt belirtisi olmadan da ciddi anafilaksi görülebilir.
Anafilakside İlk Yardım Nasıl Yapılır?
🚑 112’yi arayın.
🛌 Kişiyi mümkünse yatırın. Solunum sıkıntısı varsa bacakları uzatılmış şekilde oturmasına izin verilebilir.
💉 Kendisine reçete edilmiş adrenalin oto-enjektörü varsa, eğitimine ve cihaz talimatına uygun kullanılmasına yardımcı olun.
⏱️ Belirtiler sürüyorsa ikinci cihazın gerekebileceğini göz önünde bulundurun.
👀 Kişiyi yalnız bırakmayın ve durumunu takip edin.
Anafilaksiye En Sık Neler Neden Olur?
🥜 Besinler
💊 İlaçlar
🐝 Arı ve diğer böcek sokmaları
🧤 Lateks
🩺 Bazı tıbbi maddeler
Anafilaktik Şokta Hangi İlaçlar Kullanılır?
Anaflaksi şikayeti görülür görülmez en yakın sağlık kuruluşlarına ulaşılması gerekir. Beyin ve kalp gibi organlara daha fazla kan gitmesi ni sağlamak amacıyla hastanın sırt üstü yatırarak bacaklarını yukarı kaldırılmalı.
Geç kalınmadan adrenalin uygulanması yapılmalıdır. Anafilaksinin şikayete göre hastaya adrenalin ile birlikte sıvı ve oksijen de verilir. Adrenalin, birçok etkisini olduğundan tedavide ilk kullanılan ilaçtır. Beta 2 reseptörler üzerine etkileri bronşlarda rahatlamayı gerçekleştirdikten sonra, alfa 2 reseptörlere olan etkileri damarların genişlemesini azaltır. Anaflaksinin ilk bulgularında iyileşme başladıktan sonra kortikosteroid tedavisi uygulanır. Ancak steroidin etkisi kısa sürede başlamadığından dolayı öncelikle kullanılmaz.
Kortikosteroidler, hayat kurtarıcı ilaçlar olmayıp yalnızca inatçı organ disfonksiyonunda yardımcı tedavi ajanı olarak geç faz reaksiyonları hafifletmek amacıyla kullanılabilir. Hasta, tedavi sonrasında ise belli süre takip edilir. Bu süre boyunca,solunum sistemi bulgusu olan hastalarda 6-8 saat, kardiyovasküler hastalık bulgusu olan kişilerde de en az 24 saattir. Hasta, taburcu olduktan sonra ise 72 saat süreyle histamine karşı etki göstererek alerjiyi tedavi eden antihistaminik ve kortizonlu ilaçlar verilir.
Kişinin hangi durumda nasıl yatırılacağı konusunda kafanız karışıyorsa, şok pozisyonunun nasıl verildiğine ayrıca bakabilirsiniz.
Anafilaksi Nasıl Önlenir?
- Alerjiye neden olan maddelerden kaçının.
- Alerji durumunu belirten bir bileklik ya da kolye takın.
- Reçeteli acil durum kitinizi (ör. epinefrin otoenjektörü) yanınızda taşıyın ve düzenli olarak kontrol edin.
- Böcek sokmalarına karşı dikkatli olun: Uzun kıyafetler giyin, parlak renkler ve parfüm kullanmaktan kaçının.
- Gıda alerjiniz varsa, tükettiğiniz ürünlerin etiketlerini dikkatlice okuyun ve dışarıda yemek yerken içerik hakkında bilgi alın.
Anafilaksiyi kağıt üzerinde okumak başka, karşınızdaki kişinin nefesi daraldığında hangi adımı önce atacağınızı bilmek başka. İlk yardım eğitiminde yapılan uygulamalar, böyle anlarda bilginin havada kalmasını önler.
İlginizi çekebilir: Kardiyojenik Şok
